ركعت فاتحه نخوانده باشد . و بعضى از مجتهدين برآنند كه هر گاه پيشنماز در دو ركعت آخر فاتحه نخوانده باشد و اكتفا به تسبيح كرده باشد برمأموم واجب است كه در يكى از دو ركعت فاتحه بخواند و اكتفا به تسبيح نكند « 1 » . و اگر شخصى به‌واسطهء تقيّه به پيشنماز سنّى اظهار اقتدا نمايد واجب است كه آهسته [ 1 ] قراءت كند ، و اگر مجال سوره خواندن نماند فاتحه كافى است ، و اگر مطلقاً قراءت نكند نماز او باطل است [ 2 ] و اگر در اثناى قراءت كردن او پيشنماز به ركوع رود او نيز به ركوع رود ، و از قرائت آنچه تواند بجاى آوردن در وقت خم شدن و در حال ركوع [ 3 ] قبل از ذكر بجاآورد [ 4 ] . تتمّه : سنّت است كه صفهاى نماز جماعت راست بدارند ، و صف اوّل را مخصوص آخر امام است قرائت حمد و سوره و اگر نتواند هر دو را بخواند اكتفا به حمد نمايد و اگر نتواند حمد را اتمام كند ، پس اولى و احوط آن است كه در اين حال اقتداء نكند تا اينكه امام ركوع نمايد و در حال ركوع اقتداء كند و بر فرض اقتداء و عدم تمكّن از اتمام حمد پس حمد را قطع نمايد و متابعت كند ، لكن احوط در صورت اخيره بعد از اتمام اعادهء نماز است . ( كوهكمره‌اى )

--> [ 1 ] - به طريق حديث نفس . ( تويسركانى ) [ 2 ] مشكل است و احوط اعاده است . ( خراسانى ) * احوط اتمام و اعادهء هر دو است . ( كوهكمره‌اى ) * حكم به بطلان مشكل است ، بلكه صحّت خالى از قوّت نيست اگر چه احتياط اعادهء نماز است . ( مازندرانى ) [ 3 ] بلكه قطع نمايد قرائت را و متابعت نمايد بنابر اقوى ، اگرچه احوط اعاده است بعد از اتمام . ( خراسانى ) * بلكه فاتحه را قطع نمايد و متابعت كند ، هرچند احوط بعد از اتمام اعادهء نماز است . ( كوهكمره‌اى ) [ 4 ] و احتياط كند به اعادهء نماز . ( دهكردى ، نخجوانى ، يزدى ) * ولى اعادهء آن نماز را ترك ننمايند . ( صدر ) ( 1 ) سيّدمرتضى ، رسائل 3 : 41 . ابن‌زهره ، غنيه : 89 . شيخ‌طوسى ، مبسوط 1 : 158 وحلبى ، كافى 145 .